ЯИ белем эзләргә ярдәм итә. Ләкин дини карарлар (أَحْكَامٌ) кешедә кала. LLM (зур тел моделе) — ясалма интеллект дип аталучы система — юнәлеш бирә, әмма мөфтине һәм имамны алыштырмый. Кодекс буенча, карар кабул итү кешедә калырга тиеш (1.4.2; 2.1.3; 2.2.32 пунктларын карагыз).
ЯИ белешмәләр һәм караламалар өчен файдалы. Ул аятьләрне һәм хәдисләрне эзләүне тизләтә. Әмма ышанычлылык һәм контекст белемле галимдә (عَالِمٌ) яки җаваплы затта тикшерелергә тиеш (2.2.35; 2.3.10 пунктларын карагыз).
Кыскача төп фикерләр
- ЯИ — ярдәмче корал, фәтва (فَتْوَى) чыганагы түгел.
- Диндә карарларны кеше кабул итә; җаваплылык шәхси (1.4.2; 2.1.3 пунктларын карагыз).
- Дини мәгълүматлар тикшерү узарга тиеш (2.2.35 пунктын карагыз).
- Чикләүләр һәм элемтә ноктасы бастырылырга тиеш.
- Сораулар һәм хаталарны төзәтү журналлары алып барылырга тиеш.
Асыл
ЯИ белемнәрне алу мөмкинлеген арттыра. Ул текстлар таба һәм сорауларны формалаштырырга ярдәм итә. Ләкин ЯИ ялгыша һәм ысул әл-фикъһ нечкәлекләрен аңламый. Шуңа күрә ЯИне соңгы җавап итеп түгел, эзләү һәм каралама өчен кулланырга кирәк.
Кодекс хөкемнәрне «тулысынча автоматлаштыруны» тыя: алгоритм шәригать (الشَّرِيعَةُ) исеменнән мәҗбүри карарлар бирә алмый (2.2.32 пунктын карагыз). Дини эчтәлекне тикшерү бурычы аерым беркетелгән: мәгълүматлар компетентлы галимнәр һәм җаваплы органнар тарафыннан расланырга тиеш (2.2.35; 4.1.1–4.1.4 пунктларын карагыз).
Нәрсә ярый / Сак булыгыз / Ярамый
| Нәрсә ярый | Сак булыгыз | Ярамый |
|---|---|---|
| Белешмә эзләү: аятьләргә һәм хәдисләргә сылтамалар. | Мәзһәбләр буенча гомумиләштерүләр: галимдә тикшерергә. | ЯИдән мөфти урынына фәтва (فَتْوَى) чыгаруны сорау. |
| Конспектларның һәм белешмәлекләрнең караламалары. | Тәфсирләрне сөйләп бирү: төп чыганаклар белән чагыштырырга. | Тикшермичә автоматик рәвештә хәләл/хәрам дип игълан итү. |
| Намаз, зикер, көн тәртибе турында искәртмәләр. | Шәхси киңәшләр: контекстны исәпкә алырга, мәгълүматны яшерергә. | «Шәригать исеменнән ЯИ җавабын» бастыру. |
| Уку карточкалары һәм тестлар. | Гакыйдәнең (العَقِيدَةُ) нечкә мәсьәләләре: күзәтү астында гына. | Фәтвалар өчен «кеше катнашыннан башка автоматик дини чат-бот» булдыру. |
Еш очрый торган хаталар һәм алардан саклану юллары
- Фәтваны алыштыру: ЯИ катгый «хөкем» формалаштыра. Каралама булуы турында искәрмә өстәргә һәм мөфтидә тикшерергә кирәк (2.2.32 пунктын карагыз).
- Ышанычсыз сылтамалар: уйлап чыгарылган чыганаклар. Төгәл цитаталар таләп итәргә һәм тәфсирләрдә/җыентыкларда тикшерергә кирәк.
- Контекстны санга сукмау: шартларны исәпкә алмыйча гаилә һәм финанс мәсьәләләре. Киңәшне төгәлләштерүләрдән соң кеше бирергә тиеш.
- Шәхси тормышның кагылгысызлыгы: сорауларда шәхси мәгълүматларны бастыру. Сизгер нечкәлекләрдән шәхесне танытучы мәгълүматны чыгарырга кирәк.
- ЯИне абсолютлаштыру: «хатасызлык» көтү. Хата ихтималын һәм модельнең чикләүләрен искәртеп торырга кирәк (2.3.6; 2.3.10 пунктларын карагыз).
Йомгак: кыска нәсыйхәтләр
ЯИ — уңайлы ярдәмче, әмма мөфти түгел. Аны эзләү һәм караламалар өчен кулланырга кирәк. Дини нәтиҗәләрне галимнәр тикшерергә тиеш. Карар кабул итү кешедә калырга тиеш. Технологияләр динне, гомерне, акылны, малны һәм намусны саклауга (مَقَاصِدُ ٱلشَّرِيعَةِ) хезмәт итәргә тиеш.
Искәрмә. Киңәшләр таныштыру сыйфатында һәм фәтва түгел; шикле очракларда белемле галимгә мөрәҗәгать итегез.