ЯИ инде ышандырырлык фото, видео һәм аудио тудыра ала. Күп мөселманнар ачу яки курку уята торган роликларга очрый. Тикшерелмәгән мондый эчтәлек гөнаһка һәм кешеләргә зыян китерүгә этәрергә мөмкин.
ЯИ куллануның Ислам кодексы акылның иминлеген һәм кешеләрнең намусын саклауның өстенлек булып калуын искәртә. Шуңа күрә ЯИ белән бәйле теләсә нинди эчтәлек мөэминнән игътибарлы мөнәсәбәт һәм ачык кагыйдәләр таләп итә.
- Чынбарлыктан аеру кыен булган дипфейклар барлыкка килде.
- Ислам гайбәт һәм яла таратуны тыя.
- ЯИ ялган яңалыкларның һәм имеш-мимешләрнең таралу тизлеген арттыра.
- Мөселманга эчтәлекне уртаклашканчы чыганакларны тикшерергә кирәк.
- Кешеләр турында карар кабул итү тикшерелгән мәгълүматка гына нигезләнергә тиеш.
Дипфейклар ничек эшли һәм бу ни өчен мөһим
Хәзерге ЯИ модельләре зур сурәт һәм тавыш массивларында өйрәнә. Аннары система чын кешедәй күренгән һәм яңгыраган яңа сурәт яки тавыш тудыра. Мондый эчтәлек дипфейк дип атала.
Мөселман үз алдында ролик күрә һәм вакыйга чын дип уйлый. Чынлыкта исә бу тулысынча ясалма күренеш булырга мөмкин. Дипфейк имамнарга, галимнәргә яки башка билгеле кешеләргә кагылганда куркыныч аеруча югары.
ЯИ куллануның Ислам кодексы бу теманы ышанып тапшыру принцибы белән бәйли. Мәгълүмат белән эшләү ышанып тапшырылган әманәт буларак карала. Шуңа күрә һәр технологик эффект кешеләр турында мәгълүмат тапшыруның рөхсәт ителгән ысулы түгел.
Шәригать карашы: яңалыкларны тикшерү һәм намусны саклау
Коръәндә хәбәрләрне җентекләп тикшерү бурычы күрсәтелә. Фасыйктан хәбәр килсә, кешеләр гаделсез зыян күрмәсен өчен, мәгълүмат тикшерелергә тиеш. Бу принцип ЯИ тудырган эчтәлеккә дә кагыла.
Тикшерелмәгән видео һәм аудио тарату гайбәткә, хәтта авыр ялага әйләнергә мөмкин. Аеруча ролик гөнаһларны, көч куллануны яки янәсе динле кешеләрнең цитаталарын күрсәтсә. Мондый очракта зыян намуска да, мәхәллә эчендәге ышанычка да кагыла.
ЯИ куллануның Ислам кодексында намусны һәм абруйны саклауның шәригать максатларына керүе ассызыклана. Шуңа күрә шикле эчтәлек белән эшләү зыянны мөмкин кадәр киметүгә нигезләнергә тиеш. Теләсә нинди автоматик дәрәҗәләү яки тәкъдим системалары мөэминнең шәхси җаваплылыгын бетерми.
Нәрсә ярый, нәрсәдә сак булырга һәм нәрсә рөхсәт ителми
| Төркем | Тасвирлама | Мисаллар |
|---|---|---|
| Нәрсә ярый | Чыганакларны тикшереп, ЯИ белән бәйле яңалыкларны һәм роликларны сак карау. | Танылган институтлардан ЯИ турында өйрәтү видеолары; белгечнең дипфейклар темасын аңлатуы. |
| Сак булыгыз | Өстәмә тикшерү һәм төгәлләштерүләрдән соң материалны уртаклашу. | Монтаж куркынычы булган низаг турында яңалыклар; билгеле мөселманнар катнашындагы роликлар. |
| Ярамый | Шикле роликларны һәм аудиоларны тикшермичә, киңәшләшмичә тарату. | Шәхси сөйләшүне рөхсәтсез чыгару, мөэмингә тагылган әдәпсезлекле роликлар, хәрамлы дипфейклар. |
Һәр гаиләдә һәм мәхәлләдә бәхәсле материалларны уртак чатларда бастырганчы тикшерү өчен җаваплы кеше билгеләнергә тиеш. Мәчетнең рәсми битләре өчен ышанычлылык һәм хаталарны төзәтү мәсьәләләре буенча элемтә ноктасы билгеләнергә тиеш. Мәхәллә медиалары өчен шикле видеоларны һәм яңалыкларны тикшерү журналлары алып барылырга тиеш.
Гамәлдә ничек эш итәргә
- Ролик яки яңалык алгач, кеше туктап уйларга һәм аны шунда ук башкаларга җибәрмәскә тиеш.
- Чыганакны карарга кирәк: материалны кем бастырган, аңлатмалары һәм көне бармы.
- Яңалыкны берничә ышанычлы ресурс яки рәсми белдерү белән чагыштыру яхшы.
- Дипфейкка шик туганда тавышны киметергә, йөзне җентекләп карарга, ирен һәм кул хәрәкәтләренә игътибар итәргә мөмкин.
- Конкрет мөселманның намусына бәйле шик булганда, хәл ачыкланганчы эчтәлек таратуны туктатырга кирәк.
- Мәхәллә каналлары өчен ЯИ куллануга һәм шәхси мәгълүмат тапшыруга чикләүләр бастырылырга тиеш.
- Ролик нигезендә кеше турында карар кабул итү галимнәр белән киңәшләшкәннән соң кешедә калырга тиеш. Алгоритм һәм шәрехләрдәге халык төркеме мондый җаваплылык тота алмый.
Еш очрый торган хаталар һәм алардан саклану юллары
- Роликка «вируслы» булганга гына ышану. Бу куркынычны киметү өчен хисләрне фактлар анализыннан аңлы рәвештә аерырга кирәк.
- «Мөселман чатында бастырылган икән, димәк, дөрес» дип ышану. Хатаны булдырмау өчен администраторлар тикшерү кагыйдәләрен кертергә һәм аларны катнашучыларга искәртеп торырга тиеш.
- Шикле видео астында кимсетүче шәрехләр язу. Монда гайбәтнең тыелуын һәм һәр сүз өчен җаваплылыкны искә төшерү ярдәм итә.
- Нәтиҗәләрен исәпкә алмыйча, гөнаһлыларны мөстәкыйль «эзләп табу» һәм фаш итү омтылышы. Зыяннан саклану өчен фетнә төшенчәсен истә тотарга һәм аны артык гамәлләр белән көчәйтмәскә кирәк.
Кайчан имамга яки белгечкә мөрәҗәгать итәргә
Ролик хәләл һәм хәрам мәсьәләләренә, гаилә мөнәсәбәтләренә яки конкрет кешенең абруена кагылганда, имамга яисә белемле шәригать белгеченә мөрәҗәгать итү урынлы. Дипфейк дини тәгълимат яки янәсе галимнәрнең цитаталары белән бәйле булса да киңәш кирәк.
Мәхәллә чатларында хәбәрләр күпләп җибәрелгәндә, имам яки шәригать шурасы яңалыклар белән эшләү сәясәтен алдан тикшерергә тиеш. Бу очракта катнашучылар өчен аңлаешлы кагыйдәләр һәм хаталарны төзәтү тәртибе бастырылырга тиеш. Катлаулы техник мәсьәләләрдә кибериминлек һәм медиа белгечләрен җәлеп итү файдалы.
Кыска нәсыйхәтләр
Мәгълүмат тиз агымга әйләнде, ә дипфейклар аны тагын да көчәйтте. Тәкъвалыкка омтылган мөселман һәр роликка мөмкин булган сынау итеп карый. Мәгълүматларны тикшерү һәм кешеләрнең намусын саклау даими гыйбадәт төренә әйләнә.
ЯИ һәм медиа белән эшләү тәртип, шәригать максатларын һәм Аллаһ ﷻ алдында җаваплылыкны истә тотуны таләп итә. Һәр мәхәллә эчендә яңалыклар һәм эчтәлеккә шикаятьләр белән эшләүнең ачык системасы төзелергә тиеш. Шул чакта технологияләр кешене ияртүдән туктап, идарә ителә торган коралга әйләнә.
Киңәшләр таныштыру сыйфатында һәм фәтва түгел; шикле очракларда белемле галимгә мөрәҗәгать итегез.