Биремне иртәгә тапшырасы, ә кулыгызда бер кич кенә калды. Чат-бот тиз арада әзер текст тәкъдим итә ала. Ләкин эшне тапшыру әле теманы аңладыгыз дигән сүз түгел. Ясалма интеллект (ЯИ) ярдәменнән файдаланганда, укытучы алдында да, үзегез алдында да ничек намуслы булып калырга?

Кыскача

Башта биремнең шартларын ачыклагыз. Тапшырырга әзер эш сораганчы, аңлатып бирүен яки юнәлеш күрсәтүен сорагыз. Мәгълүматны тикшерегез. ЯИ белән сөйләшкәннән соң, шуңа охшаш күнегүне үзегез эшләп карагыз. Булдыра алмасагыз, теманы тагын бер кат карап чыгыгыз.

Чик кайдан үтә?

Бер укытучы инша планын ЯИ белән бергә тикшерергә рөхсәт итә. Икенчесе исә сезнең планны мөстәкыйль төзи белүегезне тикшерә. Шуңа күрә бер үк сорау бер биремдә урынлы, ә икенчесендә шартларны бозарга мөмкин. Интернеттан файдаланырга рөхсәт бирелү чат-бот җавабын тапшырырга да рөхсәт бар дигән сүз түгел.

Мөселман өчен монда намуслылык мөһим. Әгәр биремнең шактый өлешен, куелган шартларны бозып, ярдәмче башкарган икән, эшне үзем эшләдем дип әйтергә ярамый. Яхшы билге алдауны акламый. Кагыйдәләр аңлашылмаса, эшне тапшырганчы укытучыдан сорагыз.

ЯИ куллануның Ислам кодексындагы 2.1.3 пункты кешенең шәхси җаваплылыгын билгели. Укуда бу шуны аңлата: укучы үзе тапшырган җавап өчен үзе җавап бирә. «Нейрочелтәр шулай язды» дип әйтү җавапны тикшерүне алыштырмый.
Чыганак: https://islamicaicode.com/code-ru/

ЮНЕСКО (Берләшкән Милләтләр Оешмасының мәгариф, фән һәм мәдәният мәсьәләләре буенча оешмасы) ЯИнең белем бирүдә кулланылышын бәяләгәндә аның кешегә файдасын һәм уку максатларын исәпкә алырга тәкъдим итә. Укучы өчен сорау гади: бу корал миңа теманы аңларга булышамы?
Чыганак: https://www.unesco.org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research

Нәрсә ярый, кайчан сак булырга, нәрсә ярамый?

Биремнең шартлары рөхсәт итсә, таныш булмаган төшенчәне аңлатуны, күнегү өчен мисал китерүне яки үтелгән тема буенча сораулар бирүне сорарга ярый. Мәсәлән: «Мәсьәләне минем өчен чишмә. Кайсы кагыйдәне кабатларга кирәклеген әйтче».

Үзегез язган текстны төзәтүне сораганда сак булыгыз. Ярдәмче сүзләрне дә, фикерегезне дә үзгәртергә мөмкин. Ике вариантны чагыштырыгыз. Мәгънәсен үзегез аңлата алган төзәтмәләрне генә калдырыгыз. Язу осталыгыгыз тикшерелсә, мондый ярдәм рөхсәт ителәме икәнен алдан белешегез.

Башкасы эшләгәнне үз эшең итеп тапшырырга, чыганаклар уйлап чыгарырга яки ЯИ куллану турында әйтү таләп ителгәндә моны яшерергә ярамый. Берничә сүзне алыштыру гына ЯИ язган текстны мөстәкыйль эшкә әйләндерми.

Биш гамәли адым

  1. Биремнең шартларын укыгыз. Нинди ярдәм рөхсәт ителүен һәм аны ничек күрсәтергә кирәклеген ачыклагыз.
  2. Башта үзегез эшләп карагыз. Кайсы урында кыенлык туганын язып куегыз.
  3. Төгәл сорау бирегез. «Инша язып бир» диясе урынга, планыгызда кайсы дәлилгә аңлатма җитмәгәнен күрсәтүне сорагыз.
  4. Җавапны дәреслек яки беренчел чыганак белән чагыштырыгыз. Тәкъдим ителгән сылтаманы ачыгыз. Материал бармы, ул сезгә кирәкле фикерне раслыймы?
  5. Чатны ябыгыз һәм чишелешне үз сүзләрегез белән аңлатыгыз. Әзер җөмләне кабатлый гына алсагыз, укытучыдан авыр урынны аңлатып бирүен сорагыз.

Ярдәмне тасвирларга кирәк булса, нәрсә эшләгәнегезне төгәл языгыз. Мәсәлән: «ЯИдән күнегү өчен сораулар алдым. Җавапларны үзем яздым». Чыннан да шулай эшләгән булсагыз гына болай языгыз. Биремдә ЯИ куллану тыелса, аны кулланганыгызны күрсәтү бу тыюны гамәлдән чыгармый.

Еш очрый торган хаталар

Беренче хата — матур язылган җавапны дөрес дип уйлау. Текстның эзлекле булуы андагы мәгълүматның дөреслеген расламый. Икенчесе — үзең эшләп караганчы, сорауны озаклап камилләштерү. Өченчесе — «укытучы сизми калырлык итеп яз» дип сорау. Бу инде эшнең ничек башкарылганын яшерергә тырышу.

Башкаларның эшләрен рөхсәтсез чатка җибәрмәгез. Үз хатагызны тикшерү өчен, гадәттә, кем турында сүз барганын белдерә торган мәгълүматны алып ташлап, кечкенә бер өзек китерү җитә.

Кайчан белгечкә мөрәҗәгать итәргә?

Биремнең шартлары һәм дәрес темасы турында укытучыдан сорагыз. ЯИ гарәпчә текстны яки дини төшенчәне аңлатса, яисә хәдис китерсә, аңлатманы бу өлкәдә белемле укытучы белән тикшерегез. Программаның ышанычлы итеп сөйләве аның бу мәсьәләне белүен расламый. Аерым бер очракка дини хөкем кирәк булса, гыйлемле галимгә мөрәҗәгать итегез.

Кыскача нәсыйхәт

Ярдәмчедән шундый итеп файдаланыгыз ки, аннан соң күбрәк эшне мөстәкыйль башкара алыгыз. Читтән алган ярдәмне яшерү җиңел булганда да намуслы булыгыз.

Материал таныштыру максатыннан язылды һәм фәтва булып тормый.